تاتامی نوعی کفپوش سنتی ژاپنی است که جایگاه ویژهای در فرهنگ و معماری این کشور دارد. برای ساختن تاتامی در گذشته، ساقههای گیاه راش (ایگوسا) به دور هستهای از کاه برنج بافته میشد تا استحکام آن حفظ شود. امروزه این هستهها اغلب با مواد مدرنتری مانند تراشههای چوب یا فوم پلیاستایرن جایگزین میشوند. تاتامی تازه ساختهشده رنگ سبز متمایل به خاکستری دارد و بوی علفی خاصی از خود متصاعد میکند که به مرور زمان، هم رنگ و هم عطر آن کمرنگ میشود. برای حفظ نظم و زیبایی، معمولاً لبههای تاتامی با نوار پارچهای پوشیده میشوند.
تاریخچه تاتامی
تاتامی از قرن هشتم میلادی و دوران نارا در ژاپن وجود داشته است. در ابتدا فقط خاندان اشراف و طبقات بالای جامعه از آن برای خوابیدن استفاده میکردند. اما از قرن شانزدهم، تاتامی به تدریج به عنوان کفپوش کامل اتاقها نیز به کار رفت و دیگر محدود به نشستن یا خوابیدن نبود.
در آن دوران، تاتامی همچنان نشانهای از جایگاه اجتماعی بالا محسوب میشد و معماری ژاپنی به سبکی شکل گرفت که امروزه به عنوان خانههای سنتی ژاپنی میشناسیم. از قرن هفدهم، استفاده از تاتامی میان تمام طبقات جامعه گسترش یافت و به یک استاندارد عمومی در خانههای ژاپنی تبدیل شد.
هرچند در سالهای اخیر محبوبیت آن کاهش یافته است، زیرا تمیز کردن حصیرهای گیاهی دشوار است و نیاز به تعویض منظم دارند. با این حال، هنوز هم رایج است که در بیشتر خانههای ژاپنی حداقل یک اتاق با کفپوش تاتامی وجود داشته باشد.
اندازه تاتامی
به دلیل استفاده گسترده تاتامی در طول تاریخ ژاپن، این حصیرها به واحدی استاندارد برای اندازهگیری اتاقها تبدیل شدند. به جای متر یا فوت، از واژه «جو» (畳) برای محاسبه اندازه اتاق استفاده میشود که بر اساس تعداد تاتامیهایی است که در آن اتاق جا میگیرد. این روش اندازهگیری حتی امروزه نیز توسط معماران و مشاوران املاک به کار میرود، حتی اگر اتاق مورد نظر کفپوش تاتامی نداشته باشد.
به عنوان مثال، یک اتاق ۴.۵ جو میتواند ۴.۵ تاتامی را در خود جای دهد. برای پوشاندن کامل اتاقها، معمولاً از حصیرهای کامل و نیمه استفاده میشود. با این حال، اندازه تاتامی در سراسر ژاپن یکسان نیست و بسته به منطقه تفاوت دارد.
به طور معمول، یک تاتامی کامل در توکیو ۰.۸۸ در ۱.۷۶ متر است، در حالی که در کیوتو ۰.۹۵ در ۱.۹۱ متر میباشد. ضخامت اکثر حصیرها نیز حدود ۵ تا ۶ سانتیمتر است.
تاتامی در هنرهای رزمی
تاتامی بهویژه به خاطر استفاده در سالنهای هنرهای رزمی ژاپنی شهرت دارد. در گذشته، حصیرهای تاتامی به دلیل استحکام و انعطافپذیری مناسبشان، انتخابی ایدهآل برای تمرینات بودند. در رشتههایی چون کاراته، جودو و آیکیدو، قدم گذاشتن بر روی تاتامی همچون ورود به فضای مقدس هنرهای رزمی تلقی میشود.
امروزه، حصیرهای مخصوص هنرهای رزمی بیشتر از فومهای ضخیم مشابه فوم ژیمناستیک ساخته میشوند که بافت و ویژگیهای تاتامی واقعی را شبیهسازی میکنند. این کفپوشها همچنان با نام «تاتامی» شناخته میشوند و همان احترام سنتی نسبت به آنها حفظ شده است.
تاتامی در ژاپن مدرن
با گسترش سبکهای غربی در معماری ژاپن، بسیاری از خانهها امروزه دارای کفپوشهای چوبی و طراحی مدرن هستند. با این حال، داشتن حداقل یک اتاق با کفپوش تاتامی امری رایج است. این اتاق که «واشیتسو» یا «اتاق به سبک ژاپنی» نام دارد، ترکیبی زیبا از سنت و مدرنیته، و تلفیقی دلنشین از فرهنگ ژاپنی و غربی است.
وجود تاتامی در خانه محیطی آرامشبخش فراهم میکند، برای نشستن یا خوابیدن راحت است و کف امنی برای بازی کودکان محسوب میشود. امروزه حتی میتوان حصیرهای تاتامی را به گونهای خریداری کرد که روی کفپوشهای چوبی نصب شوند و هر اتاقی را به سادگی به اتاقی با حال و هوای سنتی ژاپنی تبدیل کنند.
نگهداری و مراقبت از تاتامی
تاتامی نیاز به مراقبتی متفاوت از کفپوشهای چوبی یا فرش دارد. عمر مفید آنها معمولاً ۵ تا ۶ سال است و به مرور زمان رنگشان به زرد متمایل به قهوهای تغییر میکند. زمانی که نشانههای فرسودگی ظاهر شد، باید حصیرها تعویض یا در برخی موارد برعکس شوند.
حصیرهای تاتامی به راحتی گرد و غبار، مایعات و ذرات را جذب میکنند، به همین دلیل تمیز کردن منظم آنها ضروری است. همچنین نسبت به رطوبت حساساند و در صورت ماندن طولانیمدت در محیط مرطوب، مستعد رشد کپک خواهند شد.
برای تمیز کردن تاتامی میتوان از جاروبرقی با سری مخصوص یا تیهای ویژه تاتامی استفاده کرد. پاک کردن دستی با پارچه خشک نیز روشی مناسب برای نگهداری آن است. نکته مهم این است که همیشه باید در جهت الیاف راش تمیز شوند، نه بر خلاف آن. همچنین چون بهراحتی آسیب میبینند، نباید با کفش روی آنها راه رفت و پایههای مبلمان نیز بهتر است پهن و صاف باشند تا فشار وزن را پخش کنند.
تاتامی؛ بخشی از زندگی روزمره ژاپنی
هر کسی که در تور ژاپن سفر کند یا در آنجا زندگی کند، خیلی زود با کفپوشهای تاتامی آشنا میشود. بوی آرامشبخش، بافت طبیعی و حس راحتی آنها موجب شده است که تاتامی از گذشته تا امروز بخشی جداییناپذیر از فرهنگ ژاپن باشد. از اتاقهای سنتی و خانهها گرفته تا سالنهای چای، رستورانها، ریوکانها و حتی سالنهای هنرهای رزمی، همه جا ردپای تاتامی دیده میشود.
این کفپوش سنتی از روزگاری که فقط اشراف بر آن میخوابیدند تا کاربردهای امروزیاش در خانهها و مکانهای عمومی، همواره بخشی از هویت ژاپن باقی مانده است. اگر قصد سفر به ژاپن دارید، میتوانید با کمک راهنماهای رستوران و وبسایتهای رزرو هتل، تجربه اقامت یا صرف غذا در فضایی با کفپوش تاتامی را به برنامه سفر خود اضافه کنید و لمس مستقیم فرهنگ اصیل ژاپن را تجربه نمایید.
منابع: JapanLivingGuide.com
