تونس، نگین سبز شمال آفریقا، کشوری با تاریخی کهن و فرهنگی غنی است که در طول قرون، داستانهای بیشماری را در دل خود جای داده است. از سواحل درخشان مدیترانه تا صحراهای وسیع و افسانهای، این کشور میزبان مردم تونس است؛ مردمی خونگرم، مهماننواز و دارای هویتی منحصربهفرد که ریشه در تمدنهای مختلف دارد. شناخت مردم تونس نه تنها به معنای درک تاریخ یک ملت است، بلکه پنجرهای رو به ترکیبی دلنشین از سنتهای بربری، عربی، آندلسی و حتی اروپایی باز میکند.
این مقاله شما را به سفری در اعماق زندگی روزمره و جهانبینی مردم تونس میبرد تا با جنبههای گوناگون زندگی آنها از فرهنگ و زبان گرفته تا مذهب و آداب و رسوم آشنا شوید. اگر قصد سفر با تور تونس را دارید، آشنایی با این آداب و رسوم به شما کمک میکند تا تجربهای غنیتر و محترمانهتر داشته باشید. آمادهاید تا رمز و رازهای این سرزمین شگفتانگیز و ساکنان مهربانش را کشف کنید؟
فرهنگ مردم تونس
فرهنگ مردم تونس، تابلویی رنگارنگ از تأثیرات مختلف تاریخی و جغرافیایی است. این فرهنگ از یک سو ریشههای عمیق بربری دارد که از ساکنان اولیه منطقه به ارث رسیده و از سوی دیگر، تأثیرات قدرتمند تمدن عربی-اسلامی را به وضوح نشان میدهد. حضور فنیقیها، رومیها، وندالها، بیزانسیها و سپس مهاجرت آندلسیها، هر کدام لایهای به این بنای فرهنگی افزودهاند. مهماننوازی از ویژگیهای بارز فرهنگ مردم تونس است؛ ورود به هر خانهای با استقبال گرم، چای نعناع شیرین و معمولاً غذاهای لذیذ همراه است.
خانواده در مرکز جامعه تونسی قرار دارد و پیوندهای خانوادگی بسیار قوی هستند. احترام به بزرگترها، کمک به همسایگان و شرکت در مراسم اجتماعی، ستونهای اصلی روابط اجتماعی را تشکیل میدهند.
موسیقی و هنر بخش جداییناپذیری از زندگی روزمره است. موسیقی مالوف با ریشههای آندلسی، موسیقی شابی با ضربآهنگهای روستایی و موسیقی معاصر پاپ تونسی، هر کدام طرفداران خود را دارند. صنایع دستی از جمله فرشبافی، سفالگری، جواهرسازی و گلدوزی نیز هنرهای اصیلی هستند که نسل به نسل منتقل شدهاند و بخشی مهم از هویت و فرهنگ مردم تونس محسوب میشوند. غذا نیز در تونس جایگاه ویژهای دارد؛ از کوسکوس که غذای ملی به حساب میآید، تا تاجین، بریق و انواع سالادها و شیرینیها که هر کدام داستانی از تاریخ و سلیقه این مردم را روایت میکنند.
زبان تونس
زبان تونس، همچون فرهنگ آن، ترکیبی جذاب از تأثیرات مختلف است. زبان رسمی کشور، عربی استاندارد مدرن است که در اسناد دولتی، رسانههای رسمی و آموزش مورد استفاده قرار میگیرد. با این حال، زبان محاوره و رایج میان مردم تونس، «دارجه تونسی» یا عربی تونسی است. این گویش، از ریشههای عربی کلاسیک مشتق شده اما به دلیل قرنها تعامل با فرهنگهای دیگر، واژگان و ساختارهای دستوری خاص خود را پیدا کرده است.
دارجه تونسی به طور قابل توجهی تحت تأثیر زبانهای بربری، لاتین، فرانسوی، ایتالیایی، اسپانیایی و حتی ترکی قرار گرفته است. این تأثیرات به ویژه در واژگان روزمره کاملاً مشهود است. برای مثال، کلمات فرانسوی زیادی بدون تغییر یا با تغییرات جزئی وارد مکالمات روزمره شدهاند. پس از استقلال از فرانسه، زبان فرانسوی همچنان نقش مهمی در تونس ایفا میکند. این زبان به عنوان زبان دوم آموزش داده میشود و در تجارت، دیپلماسی و بخشهای نخبه جامعه به طور گستردهای مورد استفاده قرار میگیرد.
در مناطق خاصی از جنوب تونس، اقلیتی از مردم تونس به گویشهای بربری نیز صحبت میکنند که ریشههای باستانی این سرزمین را حفظ کردهاند. بنابراین، شناخت زبان تونس، درک لایههای تاریخی و فرهنگی این کشور را عمیقتر میکند.
مذهب مردم تونس
مذهب مردم تونس عمدتاً اسلام سنی مالکی است و تقریباً 98 درصد جمعیت را مسلمانان تشکیل میدهند. اسلام نقش محوری در زندگی فردی و اجتماعی تونسیها ایفا میکند، از آداب روزمره و مناسبتهای خانوادگی گرفته تا قوانین و فرهنگ عمومی. مساجد در سراسر کشور دیده میشوند و اذان، پنج بار در روز از منارهها به گوش میرسد که نشاندهنده اهمیت نماز در زندگی مسلمانان است. ماه رمضان، با روزهداری، افطاریهای دستهجمعی و شبزندهداریهای مذهبی، یکی از مهمترین مناسبتها در تقویم مذهب مردم تونس است.
عید فطر و عید قربان نیز با جشنها، دید و بازدیدها و کمک به نیازمندان گرامی داشته میشوند. با این حال، تونس به دلیل رویکرد نسبتاً سکولار دولتش (به خصوص پس از استقلال)، آزادی مذهبی را برای اقلیتها نیز تضمین کرده است. جامعه کوچک اما تاریخی یهودیان در تونس، به ویژه در جزیره جربه، و همچنین جوامع مسیحی کوچک (کاتولیک، پروتستان و ارتدوکس) نیز در این کشور زندگی میکنند. وجود همزیستی مسالمتآمیز میان پیروان ادیان مختلف، یکی از ویژگیهای مهم جامعه و مذهب مردم تونس است که نشان از سعه صدر و مدارا دارد. این تنوع در حالی است که اکثریت قاطع بر عقاید و سنتهای اسلامی خود پایبند هستند.
لباس و پوشش تونسی ها
لباس و پوشش تونسی ها، مانند بسیاری از کشورهای شمال آفریقا، تلفیقی از سنت و مدرنیته است. در حالی که در شهرهای بزرگ و مناطق ساحلی، لباسهای غربی و مد روز رایج است، لباسهای سنتی همچنان جایگاه خود را حفظ کردهاند، به خصوص در روستاها، مناطق داخلی و در مناسبتهای خاص.
برای زنان، یکی از برجستهترین لباسهای سنتی، «ملیه» (Melia) یا «فوطه» (Fouta) است که نوعی پوشش بلند و رنگارنگ است که بدن را میپوشاند و معمولاً با جواهرات و سربندهای زیبا تکمیل میشود. «کافتان» (Kaftan) یا «جبادور» (Jabador) نیز لباسهای بلند و گشاد با گلدوزیهای ظریف هستند که در جشنها و مراسم عروسی پوشیده میشوند. در گذشته، حجاب کامل نیز رایج بوده، اما امروزه استفاده از روسری در میان زنان بسیار متنوع است و اغلب به انتخاب شخصی بستگی دارد. برخی زنان موهای خود را میپوشانند و برخی دیگر نه.
برای مردان، «جبه» (Jebba) یا «جبادور» (Jabador) لباس سنتی و گشادی است که به خصوص در مناطق روستایی یا در مناسبتهای رسمی و مذهبی پوشیده میشود. این لباس معمولاً از پشم یا کتان تهیه شده و میتواند رنگهای مختلفی داشته باشد. «شاشیه» (Chachia)، کلاه سنتی قرمز رنگ که نماد فرهنگی تونس است، نیز توسط بسیاری از مردان، به خصوص افراد مسنتر، استفاده میشود. لباس و پوشش تونسی ها در مجموع نشاندهنده احترام به سنتها و در عین حال پذیرش تأثیرات مدرن است که به آنها هویتی خاص میبخشد.
مهمترین آداب و رسوم مردم در تونس
مهمترین آداب و رسوم مردم در تونس، بازتابی از تاریخ غنی، مذهب و فرهنگ خانوادگی آنهاست. مهماننوازی یکی از برجستهترین این آداب است. اگر به خانه یک تونسی دعوت شوید، مطمئن باشید که با نهایت احترام و سخاوت از شما پذیرایی میشود. چای نعناع، قهوه عربی و شیرینیهای محلی از واجبات پذیرایی هستند. رد کردن دعوت به نوشیدن چای یا قهوه ممکن است بیادبی تلقی شود. در تونس، احترام به بزرگترها، به ویژه والدین و پدربزرگ و مادربزرگ، از ارزشهای اصلی است و جوانان هنگام صحبت با آنها، نهایت ادب را رعایت میکنند.
مراسم عروسی در تونس بسیار پررونق و چند روزه است. این مراسم شامل رقصهای سنتی، موسیقی، غذاهای فراوان و رقص حنا (حمام حنا) برای عروس است. عروسیها معمولاً با حضور تعداد زیادی از دوستان و خانواده برگزار میشود و نمادی از پیوندهای اجتماعی قوی است. مراسم تدفین نیز با احترام و سکوت خاصی برگزار میشود و معمولاً در سریعترین زمان ممکن پس از فوت انجام میگیرد. ایام عید، به ویژه عید فطر و عید قربان، فرصتی برای دید و بازدید خانوادگی، بخشش و جشن گرفتن است.
آداب غذا خوردن نیز مهم است. معمولاً با دست راست غذا میخورند، و شروع غذا با «بسم الله» و پایان آن با «الحمدلله» همراه است. هنگام بازدید از اماکن مذهبی مانند مساجد، باید لباس پوشیده و مناسب داشته باشید و قبل از ورود کفشهای خود را درآورید. بخشش و صدقه دادن به نیازمندان نیز از مهمترین آداب و رسوم مردم در تونس است که ریشه در آموزههای اسلامی دارد و در طول سال، به ویژه در ماه رمضان، به آن توجه میشود.
سوالات متداول درباره مردم تونس
در ادامه به برخی از سوالات رایج درباره مردم تونس پاسخ میدهیم:
۱. مردم تونس به چه زبانی صحبت میکنند؟
آنها عمدتاً به عربی تونسی (دارجه) صحبت میکنند، اما عربی استاندارد و فرانسوی نیز رایج است.
۲. مذهب اصلی مردم تونس چیست؟
اکثریت قریب به اتفاق مسلمان سنی هستند، با اقلیتهای کوچک یهودی و مسیحی.
۳. آیا مردم تونس مهماننواز هستند؟
بسیار زیاد! مهماننوازی یکی از ویژگیهای بارز فرهنگ تونسی است.
۴. لباس سنتی زنان تونسی چیست؟
ملیه، فوطه، و کافتان از جمله لباسهای سنتی زنان تونسی هستند.
۵. چه آداب خاصی در تونس باید رعایت کرد؟
احترام به بزرگترها، پذیرایی از مهمان و رعایت پوشش مناسب در اماکن مذهبی از مهمترین آداب هستند.
سخن پایانی
مردم تونس با ترکیبی بینظیر از تاریخ، فرهنگ و مذهب، هویتی خاص و دوستداشتنی را شکل دادهاند. از شهرهای باستانی تا سواحل نیلگون، هر گوشه از این سرزمین داستانی از استقامت، زیبایی و اصالت را روایت میکند. آشنایی با مردم تونس، زبان آنها، آداب و رسومشان و روحیه مهماننوازشان، نه تنها سفر شما را غنیتر میکند، بلکه درکی عمیقتر از یک فرهنگ غنی و ریشهدار شمال آفریقا به شما میبخشد. چه به دنبال کشف میراث کارتاژ باشید، چه قدم زدن در کوچهپسکوچههای مدینههای قدیمی و چه لذت بردن از غذاهای محلی، تونس و مردمش همیشه با آغوش باز از شما استقبال میکنند. تجربهی این کشور زیبا و فرهنگ اصیل آن قطعاً خاطرهای فراموشنشدنی خواهد بود.
منابع:
