جشنواره فانوس چینی یا یوانشیاو (元宵节) یکی از مهمترین جشنواره های چین است که در روز پانزدهم از ماه اول قمری برگزار میشود؛ یعنی دو هفته پس از سال نو چینی. این جشن همزمان با اولین ماه کامل سال قمری جدید است و پایان رسمی جشنهای سال نو چینی یا جشن بهار را نشان میدهد. این جشن معمولاً بین ۴ فوریه تا ۶ مارس برگزار میشود و در زمان برگزاری تور چین در این بازه، می توانید امکان شرکت در جشن فانوس را داشته باشید.
در شب جشن فانوس، خیابانها و محلهها با فانوسهای رنگارنگ تزئین میشوند و روی بسیاری از آنها معماهایی نوشته میشود. مردم در این روز تانگیوان، شیرینی یا گلولههای برنجی شیرین، میخورند، به تماشای رقص اژدها و شیر مینشینند و در بسیاری از مناطق آتشبازی نیز انجام میشود.
نام و مشخصات جشن فانوس چینی
- نام رایج چینی: 元宵节 (Yuánxiāojié)
- نام دیگر: 上元节 (Shàngyuánjié)
- زمان برگزاری: روز پانزدهم ماه اول قمری
- بازه تقریبی در تقویم میلادی: بین ۴ فوریه تا ۶ مارس
- اهمیت: پایان جشنهای سال نو چینی
- آیینها: تماشای فانوسها، حل معماهای فانوسی، خوردن تانگیوان، رقص شیر و اژدها
- قدمت: حدود ۲ هزار سال
اهمیت جشنواره فانوس در فرهنگ چین
جشن سال نو چینی یا جشن بهار، آغاز فصل بهار را در فرهنگ سنتی چین نشان میدهد و جشن فانوس، آخرین روز این دوره جشن و سرور به شمار میرود. پس از این روز، بسیاری از باورها و محدودیتهای مربوط به سال نو پایان مییابد و تزئینات سال نو جمع میشوند. حتی برخی افراد پس از برگزاری این جشن به محل کار یا تحصیل خود بازمیگردند.
فانوسها در این جشن نماد رها کردن گذشته و استقبال از آیندهای روشن و پربرکت هستند. روشن کردن فانوس به نوعی آرزو برای خوشبختی، آرامش و موفقیت در سال جدید محسوب میشود.
ریشه و داستانهای جشنواره فانوس چینی
قدمت جشن فانوس چینی به حدود دو هزار سال پیش میرسد و روایتهای گوناگونی درباره پیدایش آن وجود دارد. در ادامه، دو داستان مشهور این جشن را میخوانیم:
1) ریشه بودایی جشن
در آغاز حکومت هان شرقی، امپراتوری به نام هانمینگدی از حامیان بودیسم بود. او شنیده بود که راهبان بودایی در روز پانزدهم ماه اول قمری برای ادای احترام به بودا در معابد فانوس روشن میکنند. به همین دلیل دستور داد در همان شب، در معابد، خانهها و کاخها فانوس روشن شود. این رسم بهتدریج در میان مردم گسترش یافت و به یکی از جشنهای مهم چین تبدیل شد.
2) افسانه امپراتور یشم
بر اساس یک افسانه، پرنده محبوب امپراتور یشم توسط چند روستایی کشته شد و او تصمیم گرفت در روز پانزدهم ماه قمری روستا را با آتش نابود کند. دختر امپراتور که از این تصمیم ناراحت شده بود، روستاییان را از خطر باخبر کرد. سپس مردی دانا به آنها پیشنهاد داد که فانوسهای قرمز در سراسر روستا آویزان کنند تا از دور چنین به نظر برسد که روستا از قبل در آتش است. امپراتور فریب خورد و روستا نجات یافت. از آن زمان، آویختن فانوسهای قرمز به یکی از سنتهای اصلی این روز تبدیل شد.
مردم چین چگونه جشن فانوس را برگزار میکنند؟
مهمترین آیینهای جشن یوانشیاو شامل روشن کردن و تماشای فانوسها، حدس زدن معماهای فانوسی، خوردن تانگیوان و تماشای رقص شیر و اژدها است.
1) روشن کردن و تماشای فانوسها
اصلیترین نماد این جشن، فانوسهای رنگارنگ هستند که در خانهها، پارکها، خیابانها و مراکز خرید دیده میشوند. فانوسهای سنتی معمولاً قرمز هستند، زیرا این رنگ در فرهنگ چین نماد خوششانسی و برکت است.
روشن کردن فانوسها نمادی از روشن کردن آینده است؛ یعنی مردم با این کار برای زندگی بهتر، آیندهای هموار و سلامتی خانواده خود دعا میکنند. در برخی مناطق، از جمله تایوان، واژه «فانوس» در تلفظ به واژهای شبیه است که به داشتن فرزند اشاره میکند؛ بنابراین نصب فانوس میتواند آرزویی برای بچهدار شدن زوجها نیز باشد.
در بسیاری از شهرهای چین، جشنوارههای بزرگ فانوس برگزار میشود و فانوسها با طرحهایی از گلها، پرندگان، حیوانات، بناها و نمادهای سنتی چین تزئین میشوند.
2) حدس زدن معماهای فانوسی
یکی از سرگرمکنندهترین بخشهای این جشن، معماهای نوشتهشده روی فانوسها است. این رسم از دوره سونگ رواج پیدا کرد و هنوز هم بسیار محبوب است. صاحبان فانوس، معماها را روی برگههایی نوشته و به فانوسها میچسبانند. مردم جمع میشوند تا پاسخ آنها را حدس بزنند. اگر کسی پاسخ درست را پیدا کند، معمولاً جایزه کوچکی دریافت میکند.
3) خوردن تانگیوان
خوردن تانگیوان یکی از مهمترین سنتهای جشن فانوس است. تانگیوان گلولههایی از آرد برنج چسبناک هستند که در سوپی شیرین پخته میشوند. در شمال چین به این خوراک یوانشیاو هم گفته میشود.
تلفظ واژه تانگیوان به واژهای شبیه است که در زبان چینی مفهوم دورهمی، اتحاد و کامل بودن را میرساند. به همین دلیل، شکل گرد این خوراک نماد کامل بودن، صمیمیت خانوادگی و باهم بودن است.
4) تماشای رقص اژدها و شیر
در جشن فانوس، رقص اژدها و رقص شیر از محبوبترین نمایشهای سنتی هستند. در فرهنگ چین، شیر نماد قدرت، شجاعت و دور کردن بدیها است و اژدها نیز نماد خوششانسی و برکت به شمار میرود. به همین دلیل، حضور این دو رقص در جشن فانوس، فضایی پرانرژی و نمادین ایجاد میکند.
خوراکی مخصوص جشن فانوس چین
مشهورترین غذای این جشن، همان تانگیوان است. این خوراک از آرد برنج چسبناک تهیه میشود و داخل آن با موادی مانند:
- شکر قهوهای
- کنجد
- بادامزمینی
- گردو
- خمیر لوبیا
- خمیر عناب
پر میشود و معمولاً طعمی شیرین دارد.
چرا تانگیوان اینقدر مهم است؟
تانگیوان در جشن فانوس فقط یک خوراکی نیست، بلکه نمادی از آرزوهای خوب برای سال جدید است:
- شکل گرد آن نماد کامل بودن و یکپارچگی است.
- طعم شیرینش نماد زندگی شیرین و خوشحال است.
- تلفظ آن یادآور مفهوم اتحاد و دورهمی خانوادگی است.
این خوراک ممکن است آبپز، سرخشده یا بخارپز سرو شود و گاهی آن را همراه با نوعی سوپ برنج تخمیرشده شیرین نیز میخورند.
گفته میشود سنت خوردن تانگیوان از دوره سونگ شکل گرفته و در دوران مینگ و چینگ محبوبیت بیشتری پیدا کرده است.
سخن پایانی
جشن فانوس چینی یکی از زیباترین و نمادینترین آیینهای سنتی چین است که در روز پانزدهم ماه اول قمری و معمولاً بین ۴ فوریه تا ۶ مارس برگزار میشود. این جشن با فانوسهای درخشان، معماهای جذاب، خوراکیهای سنتی و رقصهای آیینی، پایان جشنهای سال نو چینی را رقم میزند و نمادی از امید، همبستگی خانوادگی و شروعی روشن برای سال جدید است.
منابع: ChinaHighlights.com
